ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗΣ ΛΙΑΠΚΙΝ

"Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν" του Μ. Καραγάτση (1933)

Εκδότης: Βιβλιοπωλείον της Εστίας

Σειρά βιβλίου: Νεοελληνική Λογοτεχνία

Αριθμός Σελίδων: 241

Εξώφυλλο: Σκληρό εξώφυλλο

"Το πιο πολυδιαβασμένο από τα έργα του. Πυκνό, υλιστικό, ρεαλιστικό, αίσθημα της ζωής, αλλά και μαζί αδιάπτωτος λυρικός κραδασμός πίσω από το αίσθημα αυτό. Περιγραφές που ζωντανεύουν την ύλη, και μια μανία ερωτική..." 

                                                                                                   Ανδρέας Καραντώνης

Ο ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ

Ο πληθυντικός αριθμός  της Κικής Δημουλά

Ὁ ἔρωτας, 

ὄνομα οὐσιαστικόν, 

πολὺ οὐσιαστικόν, 

ἑνικοῦ ἀριθμοῦ, 

γένους οὔτε θηλυκοῦ, οὔτε ἀρσενικοῦ, 

γένους ἀνυπεράσπιστου.

Πληθυντικὸς ἀριθμὸς 

οἱ ἀνυπεράσπιστοι ἔρωτες.

Ὁ φόβος, 

ὄνομα οὐσιαστικὸν 

στὴν ἀρχὴ ἑνικὸς ἀριθμὸς 

καὶ μετὰ πληθυντικὸς 

οἱ φόβοι. 

Οἱ φόβοι 

γιὰ ὅλα ἀπὸ δῶ καὶ πέρα.

Ἡ μνήμη, 

κύριο ὄνομα τῶν θλίψεων, 

ἑνικοῦ ἀριθμοῦ 

μόνον ἑνικοῦ ἀριθμοῦ 

καὶ ἄκλιτη. 

Ἡ μνήμη, ἡ μνήμη, ἡ μνήμη.

Ἡ νύχτα, 

Ὄνομα οὐσιαστικόν, 

Γένους θηλυκοῦ, 

Ἑνικὸς ἀριθμός. 

Πληθυντικὸς ἀριθμὸς 

Οἱ νύχτες. 

Οἱ νύχτες ἀπὸ δῶ καὶ πέρα.

                                                         (Τό λίγο τοῦ κόσμου, 1971)

6 ΘΕΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Γ ́ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΘΕΜΑ Α1

Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων:

α. Γερουσία

β. αιτήματα του ρωσικού κόμματος (1844-1864)

γ.  υπόθεση Πατσίφικο

Μονάδες 10

ΘΕΜΑ Α2

Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:

α. Ένα από τα αιτήματα των “αντιπολιτευτικών ομίλων” στα τέλη της δεκαετίας του 1850 ήταν η ίδρυση αγροτικών συνεταιρισμών.

β. Κατά την περίοδο του Κριμαϊκού πολέμου, το αγγλικό και γαλλικό κόμμα κέρδισαν την εμπιστοσύνη των οπαδών τους.

γ. Σύμφωνα με το σύνταγμα του 1844, ο βασιλιάς συμμετείχε τόσο στην άσκηση της νομοθετικής εξουσίας όσο και στην αρχηγία του κράτους και του στρατού.

δ. Με τον εκλογικό νόμο του Συντάγματος του 1844, οι ψηφοφόροι δεν μπορούσαν να ψηφίσουν όσους υποψηφίους ήθελαν, ακόμη και από διαφορετικά κόμματα.

Μονάδες 6

ΘΕΜΑ Α3

Θεμελιώδη άρθρα του Συντάγματος του 1844 :

Οι Έλληνες έχουσι το δικαίωμα του συνέρχεσθαι ησύχως και αόπλως.

Η εκτελεστική εξουσία ανήκει εις τον Βασιλέα, ενεργείται δε δια των παρ’ αυτού διοριζομένων υπευθύνων Υπουργών.

Ο Βασιλεύς διορίζει τους Γερουσιαστάς ισοβίως.

Δικαίωμα ψήφου δινόταν στους πολίτες (άρρενες) ηλικίας 25 ετών.

Η κατοικία εκάστου είναι άσυλος, ουδεμία κατ’ οίκον έρευνα ενεργείται, ειμή όταν και όπως ο νόμος διατάσση.

Πας τις δύναται να δημοσιεύη προφορικώς τε, εγγράφως και δια του τύπου τους στοχασμούς του. Τούτο δύναται να απαγορευθώσιν, αν ως εκ τούτων επίκειται κίνδυνος εις την δημοσίαν ασφάλειαν.

Η αρχηγεία του στρατού πηγάζει εκ του Έθνους, ενεργείται δε από τον Βασιλέα.

Αι βάσαναι και η γενική δήμευσις απαγορεύονται.

Εν Ελλάδι ούτε πωλείται ούτε αγοράζεται άνθρωπος.

Μονάδες 9

ΘΕΜΑ Β1

Να προσδιορίσετε:

α. την πολιτική του Όθωνα απέναντι στα κόμματα,

                                                                                                                             (Μονάδες 5)

β. τις επιπτώσεις του κριμαϊκού πολέμου (1856) στην ελληνική πολιτική ζωή.  

                                                                                                                              (Μονάδες 5)

γ. ποιοι συμμετείχαν στην επανάσταση κατά του Όθωνα το 1862.

(Μονάδες 5)

ΘΕΜΑ Β2

Ποιες συνθήκες διαμόρφωσαν μια «νέα γενιά» ανθρώπων μετά την παρακμή των ξενικών κομμάτων; 

Μονάδες 10

ΟΜΑΔΑ ΔΕΥΤΕΡΗ

ΘΕΜΑ Γ1

Αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται παρακάτω, να αναφερθείτε στο περιεχόμενο του Συντάγματος του 1844 σχετικά με:

α) τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών (μονάδες 4)

β) το δικαίωμα της ψηφοφορίας και την εκλογική

διαδικασία (μονάδες 9)

γ) την κατανομή των εξουσιών (μονάδες 12).

Μονάδες 25

ΚΕΙΜΕΝΟ Α

Ὁ Ἐκλογικὸς Νόμος καθιέρωνε τὴν ἐκλογὴ τῶν βουλευτῶν μὲ πλειοψηφικὸ σύστημα δύο γύρων, ποὺ θὰ διεξαγόταν μὲ ἄμεση, σχεδὸν καθολική, καὶ μυστικὴ ψηφοφορία. ∆ικαίωμα ψήφου δινόταν στοὺς πολίτες (ἄρρενες) ἡλικίας 25 ἐτῶν συμπληρωμένων, «ἔχοντας προσέτι ἰδιοκτησίαν τινὰ ἐντὸς τῆς ἐπαρχίας, ὅπου ἔχουσι τὴν πολιτικὴν διαμονήν των, ἢ ἐξασκοῦντας ἐν αὐτῇ ὁποιονδήποτε ἐπάγγελμα, ἢ ἀνεξάρτητον ἐπιτήδευμα». Ἐξαιροῦνταν «α) Οἱ διατελοῦντες ὑπὸ ἀνάκρισιν ἐπὶ κακουργήματι, β) Οἱ προσκαίρως ἢ διὰ παντὸς στερηθέντες κατὰ συνέπειαν δικαστικῆς ἀποφάσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ ψηφοφορεῖν, γ) Οἱ στερούμενοι τῆς ἐλευθέρας διαχειρίσεως τῆς περιουσίας των».

Ν. ∆ιαμαντοῦρος, Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους,τ. ΙΓ ́: Νεώτερος Ἑλληνισμὸς ἀπὸ 1833 ὥς 1881, Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών, 2 σ.112.

ΚΕΙΜΕΝΟ Β

Ο Βασιλιάς δεν ήταν μόνον ο ανώτατος άρχοντας, ο αρχηγός του κράτους αλλά και το ανώτατο και κυρίαρχο

όργανο του κράτους, αποδεχόταν δηλαδή μόνον εκείνους

τους περιορισμούς της εξουσίας του, που είχαν διατυπωθεί ρητώς στο Σύνταγμα. Η μοναρχική πηγή της εξουσίας προέκυπτε και από το ίδιο το συνταγματικό κείμενο, που αναγνώριζε το πρόσωπο του Βασιλιά ως ιερό και απαραβίαστο αλλά και από την πρόβλεψη ότι η δικαιοσύνη πηγάζει από το Βασιλιά και απονέμεται εν ονόματί του. Η μοναρχία ήταν όμως περιορισμένη μέσα στα όρια που έθετε η ίδια με το παραχωρημένο Σύνταγμα.

Το Σύνταγμα του 1844 εισήγαγε την αρχή της διάκρισης

των εξουσιών. [...] Η νομοθετική πρωτοβουλία και το δικαίωμα της κυρώσεως των νόμων ανήκε στο Βασιλιά. Με το διορισμό των μελών της Γερουσίας και της διάλυσης, χωρίς περιορισμό, της Βουλής, ο Βασιλιάς συγκέντρωνε εκτεταμένες αρμοδιότητες.

Η. Μαυρομούστακου, Πολιτικοί Θεσμοί και ∆ιοικητική Οργάνωση, στο: Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, 1770-2000, 4ο ς τόμος: Το Ελληνικό Κράτος, 1833-1871, Η Εθνική Εστία και ο Ελληνισμός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2003, σ.43.

ΚΕΙΜΕΝΟ Γ

Περί συντάξεως της Πολιτείας

Άρθρον 15. Η νομοθετική εξουσία ενεργείται συνάμα υπό

του Βασιλέως, της Βουλής και της Γερουσίας.

Άρθρον 20. Η εκτελεστική εξουσία ανήκει εις τον Βασιλέα, ενεργείται δε διά των παρ’ αυτού διοριζομένων υπευθύνων Υπουργών.

Άρθρον 21. Η δικαστική εξουσία ενεργείται διά των δικαστηρίων, αι δε δικαστικαί αποφάσεις εκτελούνται εν ονόματι του Βασιλέως.

Περί της Βουλής

Άρθρον 59. Η Βουλή σύγκειται εκ Βουλευτών, εκλεγομένων των εχόντων δικαίωμα προς τούτο πολιτών, κατά τον περί εκλογής Νόμον.

Α. Σβώλος, Τα Ελληνικά Συντάγματα, σσ. 153, 155, 161 (Στο: Αξιολόγηση των μαθητών στο μάθημα: «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», τεύχ. 1ο, Αθήνα:ΥΠ.Ε.Π.Θ.–Κ.Ε.Ε., 1999, σ. 197).

ΘΕΜΑ Δ1

Αφού μελετήσετε την παρακάτω πηγή και λάβετε υπόψη σας και τις πληροφορίες που σας δίνει το σχολικό σας βιβλίο:

α) Να παρουσιάσετε τα αιτήματα των οποίων εκφραστής υπήρξε ο Α. Κουμουνδούρος.

β) Να τεκμηριώσετε το περιεχόμενο της φράσης “ο Κουμουνδούρος είχε όλες τις αρετές που πρέπει να στολίζουν έναν κοινοβουλευτικό άνδρα”.

γ) Να αντιπαραθέσετε την κοινοβουλευτική συμπεριφορά του Κουμουνδούρου μ’ εκείνη του Κωλέττη.

Μονάδες 25

ΚΕΙΜΕΝΟ

Κουμουνδούρος ως ο πρώτος πολιτικός με συνείδηση κοινοβουλευτική

Ο Κουμουνδούρος μπορεί να θεωρηθεί ως ο πρώτος Έλληνας πολιτικός με συνείδηση κοινοβουλευτική. Ήθελε η κυβέρνησή του να στηρίζεται στην πλειοψηφία των βουλευτών και γι’ αυτό, μιλώντας στην βουλή, προσπαθούσε να πείσει και όχι να δελεάσει όπως επιδίωκε ο Δεληγιώργης. Εκτιμούσε την αγχίνοια του Βούλγαρη και σεβόταν την πατριαρχική νοοτροπία του, αλλά αρνιόταν να υποταχθεί στον αυταρχισμό του.

Συμπαθούσε το Δεληγιώργη, αλλά δεν τον εμπιστευόταν, γι’ αυτό και δε συνεργάστηκε μαζί του. Εκτιμούσε τον Τρικούπη, αλλά και τον αντιπαθούσε βαθύτατα, γι’ αυτό και τον χρησιμοποίησε μια και μόνη φορά. Ο Κουμουνδούρος είχε όλες τις αρετές που πρέπει να στολίζουν ένα κοινοβουλευτικό άνδρα. Ψυχραιμία, ανεξικακία, ελαστικότητα, προσαρμοστικότητα, καλή διάθεση, ευγένεια στους τρόπους, επιμέλεια, εργατικότητα, επιμονή, όσο και υπομονή, πραότητα. Δεν θύμωνε και δεν λύπησε σχεδόν, κανένα, γι’ αυτό και τον χαρακτήριζαν “γλυκύτατο”. Με απόλυτη ευλάβεια τηρούσε όλους τους κανόνες στο κοινοβουλευτικό παιχνίδι και δεν προσπάθησε ποτέ να βγει έξω από τα συνταγματικά πλαίσια. Αυτό που δεν του πήγαινε ήταν να βρεθεί στην ίδια κυβέρνηση με το Βούλγαρη ...

Ι.Ε.Ε., τόμος ΙΓ΄, σ. 248

5ο ΘΕΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Γ ́ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΘΕΜΑ Α1

Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων:

α. «βενιζελισμός»  

β. ιδιόμορφος (θεωρητικός) δανεισμός από Αγγλία, Γαλλία και Η.Π.Α.

γ. διχοτόμηση της δραχμής

Μονάδες 10

ΘΕΜΑ Α2

Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:

α. Στις 4 Αυγούστου του 1936 ο Ιωάννης Μεταξάς, με την ανοχή του παλατιού, προχώρησε στην επιβολή δικτατορίας.

β. Η περίοδος του εθνικού Διχασμού (σύγκρουση παλατιού και Βενιζέλου) διήρκεσε από το 1915 έως το 1917.

γ. Με τη διχοτόμηση της δραχμής το 1922, το ελληνικό κράτος εξοικονόμησε 1.200.000.000 δραχμές.

δ. Η αμερικανική εταιρεία ΟΥΛΕΝ ανέλαβε την εγκατάσταση μονάδων παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος στην πρωτεύουσα αλλά και τη δημιουργία σύγχρονου δικτύου αστικών συγκοινωνιών.

Μονάδες 6

ΘΕΜΑ Α3

Πλεονεκτήματα της ελληνικής οικονομίας κατά την περίοδο του μεσοπολέμου :

       εθνική ομογενοποίηση

       ισχυρός κρατικός παρεμβατισμός

       ολοκλήρωση αγροτικής μεταρρύθμισης

       προώθηση αστικοποίησης

       προώθηση της βιομηχανίας

       βελτίωση υποδομών

       υιοθέτηση αναπτυξιακών πολιτικών

       εξάλειψη κοσμοπολιτισμού

       άφιξη προσφύγων

       ενοποίηση της χώρας υπό τον Βενιζέλο

Μονάδες 9

ΘΕΜΑ Β1

α.  Να αναφέρετε τα θετικά αποτελέσματα που είχαν οι Βαλκανικοί πόλεμοι για την οικονομία της      Ελλάδας.

Μονάδες 7.5

β.    Ποιες ήταν οι μεγάλες επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή;

Μονάδες 7.5

ΘΕΜΑ Β2

α. Να προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους η Ελλάδα εισήλθε σε μια περίοδο κρατικού παρεμβατισμού μετά το 1932,

β. να εξηγήσετε τον όρο «κλήριγκ» και

γ. να αναφερθείτε στις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης σε πολιτικό επίπεδο. 

Μονάδες 10

ΟΜΑΔΑ ΔΕΥΤΕΡΗ

ΘΕΜΑ Γ1

Aντλώντας στοιχεία από τα κείμενα και τους πίνακες που σας δίνονται και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις, να αναζητήσετε τους λόγους της μετανάστευσης των Ελλήνων, κυρίως στις Η.Π.Α, στα τέλη του 19ου αιώνα, και να εκτιμήσετε την έκταση και τα οφέλη που προέκυψαν για την ελληνική οικονομία ως τις αρχές του 20ου αιώνα.              

Μονάδες 25

α.   Η παραγωγική έκρηξη και η κατάρρευση του εμπορίου της ελληνικής σταφίδας ενέτειναν την υπερατλαντική μετανάστευση από τις σταφιδοπαραγωγικές περιοχές, καθώς και από τις γειτονικές, οι οποίες τους έστελναν εποχικούς εργάτες. Η ελληνική σταφιδοπαραγωγή είχε επωφεληθεί από την επιδημία φυλλοξήρας, που είχε πλήξει τα γαλλικά αμπέλια γύρω στα τέλη της δεκαετίας του 1860 και είχε αποδεκατίσει τη γαλλική παραγωγή. Η Ελλάδα κινήθηκε με τρόπο ώστε να καλύψει το κενό

στην παγκόσμια αγορά, όπου οι τρεις κύριοι αγοραστές ήταν η Μεγάλη Βρετανία, η Γερμανία και η Ρωσία. Καθώς οι τιμές του εξαγόμενου προϊόντος ανέβηκαν στα ύψη, η σταφιδοκαλλιέργεια αντικατέστησε την ελαιοκαλλιέργεια όπως και την καλλιέργεια σιτηρών... Η ευημερία αφορούσε πρωτίστως τους σταφιδεμπόρους και τους τοκογλύφους και έλαβε τέλος στη δεκαετία του1890.

(Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αι., Αλ. Κιτροέφ, «Η υπερατλαντική μετανάστευση», τ.Α1 σ. 134).

β. Μετανάστευση προς τις Η.Π.Α (1880-1920)

Αριθμός μεταναστών   Πληθυσμός των χωρών το 1910     %

Ελλάδα      370.000              2.800.000                         13,2

Ιταλία       4.776.000           34.700.000                         12,7

Ισπανία      109.000             20.000.000                        0,5

Πορτογαλία 203.000           5.500.000                           3,7

Ρουμανία     85.000              7.200.000                          1,2

Βουλγαρία   65.000             4.300.000                           1,5

(Κ. Τσουκαλά, «Εξάρτηση και αναπαραγωγή», σ.σ. 148-149)

γ.         Στον πελοποννησιακό και αθηναϊκό Τύπο δημοσιεύονταν τακτικά ιστορίες, όπου περιγραφόταν ο πλούτος αγροτικών περιοχών, χάρη στα εμβάσματα ή την επιστροφή των ίδιων των μεταναστών. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι στα συγκεκριμένα παραδείγματα περιλαμβανόταν η παρακμή της τοκογλυφίας στις

επαρχίες, χάρη στα διαθέσιμα σ’ αυτές τις περιοχές κεφάλαια, τα οποία στέλνονταν από το εξωτερικό. Στην Πελοπόννησο, τα εμβάσματα προκάλεσαν την αναγκαστική πτώση των επιτοκίων από 25% σε 6-8% και την ουσιαστική εξαφάνιση των δανειστών που είχαν αρχίσει να πλουτίζουν. Επίσης αυξήθηκε η αξία της γης

και της εργασίας.

(Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αι., Αλ. Κιτροέφ, «Η υπερατλαντική μετανάστευση», τ.Α1 σ. 141-142)

δ. Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1896-1935

                                    ΕΤΗ                     ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ

1896-1900              1.000

1901-1905              51.000

1906-1910              122.000

1911-1915              128.000

1916-1920               67.000

1921-1925               50.000

1926-1930               41.000

1931-1935               15.000

ΘΕΜΑ Δ1

Αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από το παράθεμα που σας δίνεται, να αναφερθείτε στους σκοπούς (μονάδες 5), την οργάνωση (μονάδες 5) και το έργο (μονάδες 15) της Τράπεζας της Ελλάδος μέχρι τις αρχές του 1932.

Μονάδες 25

Κείμενο

         Το καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος κατοχύρωνε την ανεξαρτησία της από την πολιτική εξουσία με διατάξεις που ήταν από τις πιο προωθημένες της εποχής.[...]

        Η κύρια αποστολή που ανατέθηκε στη νέα τράπεζα ήταν να εγγυάται τη μετατρεψιμότητα του νομίσματος. Για να την εκπληρώσει η τράπεζα διέθετε το αποκλειστικό προνόμιο έκδοσης τραπεζογραμματίων και δικαιούνταν, σύμφωνα με το καταστατικό της, να ελέγχει τη νομισματική κυκλοφορία και την πίστη. Το καταστατικό προέβλεπε ότι το εκδοτικό προνόμιο μπορούσε να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή, αν η τράπεζα αποτύγχανε να εξασφαλίσει τη  σταθερότητα της αξίας των τραπεζογραμματίων της σε χρυσό. [...]

         [...] Το καταστατικό όριζε το ελάχιστο του καλύμματος των κυκλοφορούντων τραπεζογραμματίων στο 40%. Το κάλυμμα περιλάμβανε χρυσό και ξένο συνάλλαγμα ελεύθερα μετατρέψιμο σε χρυσό. [...]

        Η διοίκηση της τράπεζας ανετίθετο στο διοικητικό συμβούλιο. Αυτό αποτελείτο από τον διοικητή, τον υποδιοικητή και εννέα μέλη. Τουλάχιστον τρία από τα μέλη του εκπροσωπούσαν τον εμπορικό και βιομηχανικό κόσμο και άλλα τρία τον αγροτικό κόσμο της χώρας. […]

        Η κυβέρνηση διατηρούσε επίσης το δικαίωμα να διορίζει έναν επίτροπο στην τράπεζα. Πρώτοι διοικητής και υποδιοικητής διορίσθηκαν οι Αλέξανδρος Διομήδης και Εμμανουήλ Τσουδερός αντιστοίχως, οι οποίοι κατείχαν ως τότε αυτές τις θέσεις στην Εθνική Τράπεζα. […]

      Το Πρωτόκολλο της Γενεύης ρητώς προόριζε τη νέα τράπεζα να λειτουργήσει ως τραπεζίτης της κυβέρνησης. Η κυβέρνηση ανέλαβε την υποχρέωση να συγκεντρώσει στην Τράπεζα της Ελλάδος όλες τις εισπράξεις και τις πληρωμές του κράτους και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου.

Χρ. Χατζηϊωσήφ (επιμ.), Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα, Τόμος Β΄, Μέρος 1ο: Ο Μεσοπόλεμος, 1922-1940, Αθήνα: Βιβλιόραμα, 2002, σσ. 262-263.

4ο ΘΕΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Γ ́ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΘΕΜΑ Α1

Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων:

α. Τανζιμάτ

β. «δυτικός κόσμος»

γ. κρίση του 1873

δ. Έλληνες μετανάστες του 19ου αι.

Μονάδες 10

ΘΕΜΑ Α2

Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:

α. Μετά την επιβολή του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου, η εγγύηση των Δυνάμεων αύξησε την πιστοληπτική ικανότητα του κράτους.

β. Οι συνταγματικές μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ (1856) έδιναν διευρυμένα δικαιώματα στους χριστιανούς της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

γ. Η αναδιανομή των κτημάτων έφτασε το 80% των καλλιεργήσιμων εκτάσεων στη Μακεδονία και το 68% στη Θεσσαλία.

δ. Η μεγαλύτερη εργατική εξέγερση στην Ελλάδα του 19ου αιώνα σημειώθηκε στο Λαύριο το 1896.

 Μονάδες 6

ΘΕΜΑ Α3

Οι Έλληνες ομογενείς άρχισαν να επενδύουν στην Ελλάδα μετά το 1870 στους παρακάτω τομείς :

      Ακίνητα στις πόλεις, ιδίως στην Αθήνα

      Αγορά των τσιφλικιών της Θεσσαλίας (μετά το 1881)

      Αγορά των τσιφλικιών της Θεσσαλίας (πριν από το 1881)

      Εμπόριο

      Βιομηχανία

      Μεταλλευτικές δραστηριότητες

      Δημόσια έργα της περιόδου Τρικούπη

      Δανεισμός του δημοσίου

Μονάδες 9

ΘΕΜΑ Β1'

α. Σε ποιες περιοχές της Ελλάδας υπήρχε μεγάλη ιδιοκτησία («τσιφλίκια») και ποια ήταν τα προβλήματα που αυτή δημιούργησε στο ελληνικό κράτος έως το 1907;

                                                                                        Μονάδες 5

β. Να εξηγήσετε τους στόχους και τα αποτελέσματα της αγροτικής μεταρρύθμισης της κυβέρνησης Ελευθερίου Βενιζέλου το 1917.

Μονάδες 5

γ. Να αποτιμήσετε ειδικότερα τη σημασία της ίδρυσης συνεταιρισμών για την επιτυχία της αγροτικής μεταρρύθμισης του 1917.

Μονάδες 5

  

ΘΕΜΑ Β2

Να κρίνετε εάν η δραστηριοποίηση του εξωελλαδικού ελληνικού κεφαλαίου στην Ελλάδα κατά το 19ο αιώνα υπήρξε επωφελής για το ελληνικό κράτος. Να τεκμηριώσετε την άποψή σας. 

Μονάδες 10

ΟΜΑΔΑ ΔΕΥΤΕΡΗ

ΘΕΜΑ Γ1

Αντλώντας στοιχεία από το κείμενο που ακολουθεί και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις, να αναφέρετε το στόχο και τα αποτελέσματα του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου (ΔΟΕ) που επιβλήθηκε στην Ελλάδα το 1898.

«Αποτέλεσμα του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897 υπήρξε και η επιβολή στην Ελλάδα ∆ιεθνούς Οικονομικού Ελέγχου ...Η Ελληνική κυβέρνηση μετά την ήττα, τον Ιούλιο του 1897, κατέβαλε ύστατες προσπάθειες να συμβιβαστεί με τους δανειστές και να αποτρέψει τον έλεγχο. Πρώτα ο διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας Στ. Στρέιτ και στη συνέχεια ο Ανδρ. Συγγρός ανέλαβαν τις διαπραγματεύσεις με τους εκπροσώπους των ομολογιούχων, αλλά χωρίς επιτυχία ....Η επίσημη ονομασία του οργανισμού, που ουσιαστικά ανέλαβε τη διαχείριση της Ελληνικής οικονομίας ήταν αρχικά ∆ιεθνής Επιτροπή Ελέγχου. Ο όρος αυτός αντικαταστάθηκε ύστερα από ένα χρόνο με τον όρο ∆ιεθνής Οικονομική Επιτροπή (∆.Ο.Ε.) αλλά στη συνείδηση όλων και στην ιστορία έμεινε η λέξη Έλεγχος, γιατί αυτό ήταν στην πραγματικότητα ...

Ο οικονομικός έλεγχος που επιβλήθηκε στην Ελλάδα ήταν ιδιαίτερα βαρύς, αλλά αποβλέποντας πάντα στο συμφέρον των ομολογιούχων, είχε και ορισμένες ευνοϊκές επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία. Ο νόμος ΒΦΙΘ ́ (σημ.: σχετικός νόμος που ψηφίστηκε από την ελληνική κυβέρνηση στις 21 Φεβρουαρίου 1898 και αφορά στην ίδρυση του ∆.Ο.Ε.) περιείχε διατάξεις που περιόριζαν την αναγκαστική κυκλοφορία και έτσι βοηθούσαν τη νομισματική σταθερότητα και τη βελτίωση της εσωτερικής αξίας της δραχμής. Επίσης με τον έλεγχο εμπεδώθηκε η ελληνική πίστη, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα συνάψεως νέων δανείων, που τα χρειάστηκε η Ελλάδα στα χρόνια που ακολούθησαν». 

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμ. Ι∆ ́, σσ. 164-165

Μονάδες 25

ΘΕΜΑ Δ1

Λαμβάνοντας υπόψη το περιεχόμενο του παραπάνω αποσπάσματος και με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις, να γράψετε για τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα στις αρχές του 20ου αιώνα.

Οι συνθήκες εργασίας των εργατών στην Ελλάδα στις αρχές του 20ου αιώνα.

Η εργάσιμη ημέρα στην Ελλάδα είναι μεγάλη, μακρύτερη από οπουδήποτε αλλού. Κανείς εργάτης δεν φαντάζεται τα καλά και ευεργετικά που θα έφερνε η ημέρα των οκτώ εργάσιμων ωρών. Δεν γνωρίζουν παρά την εργάσιμη των δέκα, το λιγότερο, ενώ συνήθως η εργασία τους διαρκεί 12 ή 14 ώρες, χωρίς κανενός είδους επίδομα ή επιπλέον αμοιβή. Οι απεργίες ήταν πρακτικά άγνωστες μέχρι το 1909. Οι μόνες αξιομνημόνευτες απεργιακές κινητοποιήσεις που έλαβαν χώρα από τότε ήταν τρεις και αφορούσαν την πρωτεύουσα. Αλλά το κοινό έδωσε ελάχιστη προσοχή σ' αυτές τις φασαρίεςκαι οι απεργοί έκριναν ότι οι προσπάθειές τους τους κόστιζαν ακριβά. Δεν ξαναδοκίμασαν από τότε.
Τα σωματεία έκαναν αρκετές προόδους εδώ και μερικά χρόνια και σχεδόν όλες οι βιομηχανίες έχουν τις ενώσεις και τις αδελφότητές τους...... Οι γυναίκες δεν γίνονται δεκτές ως μέλη των σωματείων.
Δεν υπάρχει νόμος στην Ελλάδα που να υποχρεώνει τους εργοδότες να αποζημιώσουν τους εργάτες που έπεσαν θύματα ατυχήματος, και οι ίδιοι οι εργάτες είναι πολύ φτωχοί ώστε να ασφαλιστούν για τους κινδύνους. Σε μερικές περιπτώσεις ο ιδιοκτήτης αναλαμβάνει να συνδράμει με έξοδά του τους εργαζόμενους σε αυτόν ή να τους πληρώσει τους μισθούς που έχασαν εξαιτίας κάποιας αρρώστιας.

(Percy Martin, La Grèce nouvelle, Paris, Libraire orientale

et americaine, 1913, σ. 176-177).

Μονάδες 25

3ο ΘΕΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Γ ́ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΘΕΜΑ Α1

Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων:

α. μετρικό σιδηροδρομικό δίκτυο

β. αποστραγγιστικά έργα

γ. παραδοσιακές παραγωγικές μονάδες στην Ελλάδα του 19ου αι.

δ. βαρύ δημοσιονομικό φορτίο στην Ελλάδα του 19ου αι.

Μονάδες 10

ΘΕΜΑ Α2

Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:

α. Το έργο της διάνοιξης της διώρυγας της Κορίνθου ξεκίνησε το 1841.

β. Το 1830, οι υποδομές του ελληνικού κράτους ήταν ακόμη πρωτόγονες.

γ. Η κατασκευή του σιδηροδρομικού δικτύου της Ελλάδας ξεκίνησε το 1909.

δ. Η Ελλάδα είχε απομονωθεί από τις ευρωπαϊκές χρηματαγορές ως το 1881.

Μονάδες 6

  

ΘΕΜΑ Α3

Να προσδιορίσετε αν το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων είναι σωστό ή όχι, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη.

Η υλοποίηση προγραμμάτων κατασκευής σιδηροδρομικού δικτύου συνάντησε δυσκολίες, επειδή:

α.   δεν υπήρξε κυβερνητικό ενδιαφέρον

β.   δεν υπήρχαν διεθνείς σιδηροδρομικοί άξονες, ώστε η χώρα να συνδεθεί με αυτούς

γ.    το ελληνικό κράτος δεν μπορούσε να εξοικονομήσει τα απαραίτητα κεφάλαια

δ.   οι θαλάσσιες μεταφορές περιόριζαν την αποδοτικότητα του σιδηροδρομικού δικτύου

ε.    το ενδιαφέρον των ξένων επενδυτών ήταν πολύ μικρό

στ.    οι ανάγκες του εμπορίου δεν απαιτούσαν τη δημιουργία σιδηροδρομικού δικτύου

ζ.    υπήρχε ήδη στη χώρα αξιόπιστο χερσαίο συγκοινωνιακό δίκτυο.

Μονάδες 9

ΘΕΜΑ Β1

α. Κάτω από ποιες συνθήκες και συγκυρίες δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για υλοποίηση των σχεδίων κατασκευής σιδηροδρομικών δικτύων;

Μονάδες 10

β. Γιατί το σιδηροδρομικό δίκτυο της Ελλάδας το 19^ο αι. δεν κατάφερε να εκπληρώσει τις αναπτυξιακές προσδοκίες που στηρίχτηκαν πάνω του ;

Μονάδες 5

ΘΕΜΑ Β2

α. Ποια δημόσια έργα κατασκευάστηκαν στην Ελλάδα στα τέλη του 19ου αι. και στις αρχές του 20ου (εκτός από το σιδηροδρομικό δίκτυο);

Μονάδες 5

β. Ποιοι παράγοντες προώθησαν την κατασκευή οδικού δικτύου στην Ελλάδα στα τέλη του 19ου αι. και στις αρχές του 20ου και ποιοι παράγοντες λειτούργησαν ανασταλτικά στην εθνική αυτή προτεραιότητα; 

Μονάδες 5

ΟΜΑΔΑ ΔΕΥΤΕΡΗ

ΘΕΜΑ Γ1

Αντλώντας στοιχεία από τον πίνακα και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις, να παρουσιάσετε την πορεία της ελληνικής βιομηχανίας από το 1867 έως το 1917.

Μονάδες 25

ΠΙΝΑΚΑΣ

1 Ανάπτυξη της βιομηχανίας

                                           ΠΙΝΑΚΑΣ

Έτος Αριθμός                     βιομηχανιών	Αριθμός εργατών	Ιππο-δύναμη	Αξία των εγκαταστάσεων	Αξία της παραγωγής (εκατομ.)
1867            22	7.300	300	-	-
1873            95	7.342	1.967	20	-
1875            95	-	-	26	-
1878           108	-	2.884	-	-
1889           (145)	-	8.568	-	-
1892               -	-	10.000	42	-
1904                -	-	-	56	-
1917          2.213	35.500	70.000	200	200

ΘΕΜΑ Δ1

Αντλώντας στοιχεία από τον πίνακα και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις, να παρουσιάσετε τα κυριότερα δάνεια από το εξωτερικό που έλαβε η Ελλάδα κατά την περίοδο 1880-1892 και τους παράγοντες που οδήγησαν το κράτος σε δανεισμό. Σε ποιο συμπέρασμα σας οδηγούν τα στοιχεία που παρουσιάζει ο πίνακας για τα δημόσια έσοδα της Ελλάδας στην ίδια περίοδο;

Μονάδες 25

Πίνακας

Τα κυριότερα δάνεια από το εξωτερικό  κατά την

περίοδο 1880-1892

ΕΤΟΣ	ΑΙΤΙΑ	ΠΟΣΟ	ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΣΟΔΑ
1880	Κάλυψη ελλειμμάτων 1877-1880	120.000.000	-
1883	-	-	58.000.000
1884	-	100.000.000	-
1887	Μονοπωλίων	185.000.000	176.000.000
1889	-	30.000.000	-
1889	-	125.000.000	-
1890	Σιδηροδρόμων	45.000.000	123.000.000
1891	Σιδηροδρόμων	15.000.000	-
1892	Εθνικών δρόμων	20.000.000	-
Συνολικό χρέος 1892		818.500.000	-